مقالات
تحلیلها و توضیحهای بیطرف و تاریخدار از بازارهای ایران.
آیفون ۱۸ پرو معادل حدود ۱۷ ماه حقوق پایهٔ حداقلی ۱۴۰۵ است و ۱۱٫۵ گرم طلا؛ ۹۴ درصد گرانشدن یکسالهٔ تومانی آن سهم نرخ ارز بوده است (پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵)
آیفون ۱۸ پرو ۲۵۶ گیگابایتی با قیمت رسمی ۱٬۱۹۹ دلار و دلار آزاد ۲۳۲٬۷۰۰ تومانِ ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، در تبدیل خام ارزی ۲۷۸ میلیون و ۹۴۷ هزار تومان میشود: حدود ۱۶٫۸ ماه حقوق پایهٔ حداقلی ۱۴۰۵، حدود ۳٬۲۲۰ ساعت کار، و ۱۱٫۵ گرم طلای ۱۸ عیار. از ۱۶۸ میلیون تومان گرانشدن یکسالهٔ آن، حدود ۹۴ درصد سهم حرکت دلار است و حدود ۶ درصد سهم تصمیم قیمتگذاری اپل.
اپل آیفون ۱۸ پرو را ۱۰۰ دلار گرانتر عرضه کرد؛ در ظرفیت یک ترابایت اختلاف به ۳۰۰ دلار میرسد و آیفون تاشوی دوئو ۱٬۹۹۹ دلار قیمت خورد (پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵)
اپل شامگاه چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در رویداد «Surprise and Shine» آیفون ۱۸ پرو، آیفون ۱۸ پرو مکس و نخستین آیفون تاشوی خود، آیفون دوئو، را معرفی کرد. آیفون ۱۸ پرو ۲۵۶ گیگابایتی ۱٬۱۹۹ دلار قیمت خورد، ۱۰۰ دلار بالاتر از آیفون ۱۷ پرو در همین ظرفیت، اما در نسخهٔ یک ترابایتی اختلاف با نسل پیش به ۳۰۰ دلار میرسد. با دلار آزاد ۲۳۲٬۷۰۰ تومان در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، آیفون ۱۸ پرو برای خریدار ایرانی حدود ۲۷۹ میلیون تومان و آیفون دوئو حدود ۴۶۵ میلیون تومان میشود.
تحریم ثانویه چیست؛ اوفک و افایتیاف چطور کار میکنند؟
تحریم ثانویه با تحریم اولیه چه فرقی دارد، فهرست اسدیان اوفک و مجوز عمومی چطور کار میکنند، و افایتیاف چگونه کشورها را در فهرست نظارت افزایشیافته یا فراخوان اقدام قرار میدهد؛ همه بهعنوان رویدادهای تقویمی قابل پیشبینی که روی انتظارات بازار ارز اثر میگذارند.
همتی از عرضهٔ ۵۰۰ میلیون دلار ارز توافقی در حاشیهٔ بازار خبر داد؛ فاصلهٔ ۲۱ درصدی آن با دلار آزاد پابرجاست (پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵)
عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، امروز پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵ گفت بانک مرکزی ارز را با نرخ توافقی در حاشیهٔ بازار عرضه میکند تا مانع شکلگیری «مشاغل کاذب ارزی» شود؛ به گفتهٔ او تاکنون ۵۰۰ میلیون دلار از این محل عرضه شده و در صورت نیاز، رقم بیشتری هم تأمین میشود. همزمان، بر پایهٔ دادهٔ زندهٔ سهمینو، نرخ دلار توافقی امروز ۱۵۸,۰۳۹ تومان و دلار آزاد حدود ۲۰۰,۶۰۰ تومان بود؛ فاصلهای نزدیک به ۴۲,۵۰۰ تومان (حدود ۲۱ درصد).
دلار، طلا و سکه امروز همزمان عقبنشینی کردند؛ دلار از اوج ۲۰۴ هزار تومانی به کانال ۲۰۰ هزار تومان بازگشت (سهشنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵)
سهشنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵ (۲۵ اوت ۲۰۲۶)، دلار آزاد تهران پس از جهشی دوروزه که آن را تا ۲۰۴ هزار و ۸۲۰ تومان برد، عصر امروز به حدود ۲۰۰ هزار تومان عقب نشست؛ طلای جهانی، طلای ۱۸ عیار و سکهٔ امامی هم همزمان افت کردند. رئیسکل بانک مرکزی، عبدالناصر همتی، یک روز پیش از تأمین روزانهٔ ۱۷۵ میلیون دلار ارز و برنامهٔ تخصیص ۲۰ میلیارد دلار به صنعت تا پایان سال خبر داده و فاصلهٔ نرخ ارز را «موقتی» خوانده بود.
دلار آزاد تهران امشب برای اولینبار از مرز ۲۰۰ هزار تومان گذشت (یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵)
دلار آزاد در بازار تهران عصر امروز یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ (۲۳ اوت ۲۰۲۶) برای اولینبار در دستکم یک ماه اخیر از مرز ۲۰۰ هزار تومان (۲ میلیون ریال) گذشت و تا ۲۰۱ هزار و ۳۰۰ تومان هم معامله شد؛ سه منبع مستقل (سهمینو، TGJU و الانچند) این رقم را تأیید میکنند. این نرخ نسبت به عصر دیروز، که روی تابلوی سهمینو ۱۹۲ هزار و ۷۰۰ تومان ثبت شده بود، حدود ۴ درصد رشد نشان میدهد.
نرخ بهرهٔ بالای ترکیه لیر را نجات نداد؛ این افت چه ربطی به ایرانیها دارد؟
بانک مرکزی ترکیه نرخ بهره را در ۳۷ درصد نگه داشته، اما لیر باز هم رکورد افت میزند. در این درس مکانیزم تورم و سیاست پولی ترکیه را میآموزید و میبینید همین افت چطور روی خرید ملک، تجارت و حوالهٔ ایرانیها اثر میگذارد.
تورم تولیدکنندهٔ آمریکا در تیرماه (ژوئیه) به ۴٫۷ درصد رسید و از ۵٫۵ درصد ژوئن پایینتر آمد؛ بازده اوراق دهسالهٔ خزانه با اینهمه بالا ماند (یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵)
شاخص قیمت تولیدکنندهٔ آمریکا (PPI) در تیرماه (ژوئیه) نسبت به سال قبل ۴٫۷ درصد رشد کرد، در برابر ۵٫۵ درصد ژوئن و کندتر از انتظار اقتصاددانان؛ یک روز پیش از آن، تورم مصرفکننده هم آرامتر از نگرانیها گزارش شده بود. با اینهمه، بازدهٔ اوراق دهسالهٔ خزانهداری آمریکا تا جمعه ۲۳ مرداد بالا ماند؛ فاصلهای که مسیر دلار و طلای جهانی، و از آنجا سکه و طلای تهران را همچنان نامعلوم نگه میدارد.
نرخ ثابت درهم امارات، دروازهٔ واردات و کریدور حوالهٔ ایران به دبی
درهم امارات نزدیک سه دهه است با نرخی تقریباً ثابت به دلار وصل مانده؛ همین ثبات، دبی را دروازهٔ بخش بزرگی از واردات ایران و کریدور اصلی حوالهٔ ارزی کرده است. در این درس با مکانیزم این پیوند، تفاوت نرخ رسمی و بازار آزاد درهم در ایران، و نقش دبی در تجارت ایران آشنا میشوید.
هر روز یک حراج در بغداد برگزار میشود؛ دلارهایش چطور به بازار ارز تهران میرسد؟
بانک مرکزی عراق هر روز کاری، دلار را در ازای دینار به بانکها و صرافیهای مجاز میفروشد. در این درس یاد میگیرید این حراج چطور کار میکند، چرا نرخ رسمی آن با نرخ بازار آزاد بغداد فاصله دارد، و این فاصله از چه مسیری خودش را به بازار ارز تهران میرساند.
زنجیرهٔ فدرالرزرو تا تومان؛ یک تصمیم در واشنگتن چطور به دلار آزاد و سکهٔ تهران میرسد
در این درس زنجیرهٔ کامل را میسازید: نرخ بهرهٔ فدرالرزرو چطور شاخص دلار را جابهجا میکند، شاخص دلار چطور انس جهانی طلا را حرکت میدهد، و همین انس، در کنار نرخ دلار آزاد تهران، قیمت سکه و طلای ایران را میسازد؛ با یک مثال عددی فرضی و ارقام واقعیِ تاریخدار.
شاخص دلار (DXY): یک عدد که وقتی بالا میرود، طلای جهانی معمولاً پایین میآید
در این درس یاد میگیرید شاخص دلار (DXY) از چه شش ارزی ساخته میشود، صعود و نزول آن چه معنایی دارد، چرا رابطهاش با انس جهانی طلا اغلب معکوس است، و همین رابطه چطور به قیمت طلا و سکهٔ بازار ایران میرسد.
لیر ترکیه چهارشنبه ۲۱ مرداد به رکورد تازه ۴۷.۷۶ در برابر دلار رسید؛ فردا گزارش تورم فصلی بانک مرکزی ترکیه منتشر میشود
لیر ترکیه عصر چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ (۱۲ اوت ۲۰۲۶) به رکورد تاریخی تازهای در برابر دلار آمریکا رسید و از ۴۷.۷۵ لیر گذشت، در حالی که تورم سالانه این کشور برای چهارمین ماه پیاپی کند شده است. بانک مرکزی ترکیه (TCMB) فردا پنجشنبه ۲۲ مرداد گزارش تورم فصلی خود را منتشر میکند؛ گزارشی که همیشه بر نرخ لیر اثر گذاشته است. این نوسان برای بازار ایران هم اهمیت دارد، چون بخش بزرگی از کالای وارداتی و سفرهای خارجی ایرانیان از مسیر ترکیه میگذرد.
دلار تهران سهشنبه با جهش ۱.۱۹ درصدی، افت پنجروزهٔ خود را متوقف کرد و به ۱۸۷ هزار و ۸۰۰ تومان رسید (۲۰ مرداد ۱۴۰۵)
دلار آزاد در تهران که از چهارشنبه ۱۴ مرداد تا دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ برای پنج جلسهٔ متوالی، طولانیترین روند نزولی امسال، افت کرده و به کف یکماهه رسیده بود، سهشنبه ۲۰ مرداد با جهشی حدود ۱.۱۹ درصدی (۲٬۲۰۰ تومان) به ۱۸۷ هزار و ۸۰۰ تومان رسید. طلا و سکه امامی همسو گران شدند، در حالی که برنت با جهش نزدیک ۵ درصدی بالای ۸۷ دلار ایستاد و صرف ریسک تنگهٔ هرمز به بازار بازگشت.
سازوکار تحریم و انتقال پول: چرا مبادلهٔ ارز زیر تحریم گرانتر تمام میشود؟
در این درس یاد میگیرید یک پرداخت بینالمللی از چه مسیری میگذرد، تحریم دقیقاً کدام حلقهٔ این زنجیره را قطع میکند، چرا واردکننده و صادرکننده به مسیرهای جایگزینِ گرانتر پناه میبرند، و همین هزینهٔ اضافه چگونه به نرخ ارز میرسد؛ با یک مثال عددی فرضی و ارقام واقعیِ تاریخدار.
تورم ۸۳٫۹ درصدی از رشد نقدینگی ۵۳٫۳ درصدی جلو زد؛ شکاف ۳۰٫۶ واحدی که چاپخانه آن را نساخته است (جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵)
حجم نقدینگی در پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۵٬۵۸۱ همت رسید، با رشدی حدود ۵۳٫۳ درصد. اما تورم نقطهبهنقطهٔ تیر ۱۴۰۵ روی حدود ۸۳٫۹ درصد ایستاد؛ نزدیک ۳۰٫۶ واحد درصد جلوتر از رشد پول. این فاصله را چاپخانه نساخته است: سرعت گردش پول، انتظارات تورمی و شکاف نزدیک ۳۹٬۶۰۰ تومانی دلار آزاد با حوالهٔ مرکز مبادله در ۸ مرداد ۱۴۰۵ آن را میسازند. مسیر پول تازه در بازارها هم ترتیب دارد، نه همزمانی.
چه چیزهایی دلار را حرکت میدهد؟ چهار کانالی که نرخ ارز را میسازند
در این درس یاد میگیرید نرخ دلار در ایران از کجا میآید: ترازوی عرضه و تقاضای ارز، لایهٔ ریالی (نقدینگی و تورم)، انتظارات، و شوکهای سیاسی و تحریمی. با یک مثال عددی فرضی و چند رقم واقعیِ تاریخدار میبینید چرا نرخ گاهی هفتهها آرام است و بعد در چند روز جهش میکند.
آتشبسی که هیچکس امضا نکرده؛ طلا ۳٫۳ درصد و دلار ۱٫۸ درصد ریخت در روزی که انس جهانی اصلاً تکان نخورد (شنبه ۳ مرداد ۱۴۰۵)
امروز شنبه ۳ مرداد ۱۴۰۵ طلای ۱۸ عیار ۳٫۲۹ درصد، سکهٔ امامی ۲٫۱۸ درصد و دلار آزاد ۱٫۸۰ درصد پایین آمدند؛ اما انس جهانی طلا اصلاً تکان نخورد، چون بازارهای جهانی تعطیل بودند. یعنی تمام این افت، شرطبندی داخلی روی خبری است که هیچ طرفی رسماً تأییدش نکرده: پیشنهاد آتشبس ۱۰ روزه. سهمینو فاصلهٔ میان آنچه بازار قیمتگذاری کرد و آنچه واقعاً تأیید شده را میسنجد. این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست.
چشمانداز ظریف در فارینافرز و بازارهای ایران؛ دو سناریو برای دلار، طلا و بورس
محمد جواد ظریف در مقالهای در فارینافرز از یک نظم امنیتی و اقتصادی میگوید که خودِ کشورهای غرب آسیا بسازند. سهمینو استدلال او، نقدهای جدی به آن، و پیامدهای احتمالی برای دلار، طلا و بورس را در دو سناریوی تنشزدایی و ادامهٔ جنگ بررسی میکند؛ با نگاهی به بازار ۳۰ تیر ۱۴۰۵ که دلار آزاد را حوالی ۱۹۰ هزار تومان نشان میدهد.
ایرانِ ۲۰۲۶ در آیینهٔ «اکونومیست»؛ وزنِ تمدنی در برابر واقعیتِ اقتصادی
ویژهنامهٔ سالانهٔ «جهانِ پیشرو ۲۰۲۶» اکونومیست نام ایران را روی جلد ندارد، اما تهران در لابهلای متن آن تکرار میشود: بازیگری با وزنِ جغرافیایی و تمدنی، اما با اقتصادی که توانِ «ورود به بازی» را میفشارد. با دلار حدود ۱۸۷٬۷۰۰ تومان، تورمِ نقطهبهنقطهٔ نزدیک ۸۸ درصد و پیشبینی انقباضِ ۶٫۱ درصدیِ صندوق بینالمللی پول برای ۲۰۲۶، سهمینو روایتِ چندقطبی را با اعداد میسنجد (۳۰ تیر ۱۴۰۵).
بازار ارز ایران: چرا چند نرخ داریم؟
در این درس یاد میگیرید چرا در ایران یک دلار چند قیمت دارد: نرخ آزاد، نرخ مرکز مبادله و نرخ ترجیحی را از هم جدا میکنیم، میگوییم هر نرخ برای چه کسی است، و با یک مثال عددیِ فرضی و ارقام واقعیِ تاریخدار میبینیم فاصلهٔ این نرخها چه معنایی دارد.
دلار از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت، حباب سکه امامی ۶.۸۵ درصد رشد کرد؛ چرا طلای جهانی همزمان افت کرد؟ (پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵)
دلار آزاد بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و به ۱۸۰٬۱۹۵ تومان رسید؛ در همان هفته حباب سکه امامی ۶.۸۵ درصد رشد کرد و به حدود ۷٬۰۹۱٬۰۰۰ تومان رسید، درست در حالی که طلای جهانی دو روز متوالی ارزان شد. این شکاف، معیاری برای اندازهگیری ترس در بازار داخلی به دست میدهد.
ترامپ آتشبس با ایران را «تمامشده» خواند؛ دلار از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت، شاخص بورس تهران ۵۲ هزار واحد ریخت (چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵)
دونالد ترامپ در نشست ناتو در آنکارا آتشبس با ایران را «تمامشده» خواند؛ ساعاتی بعد، چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵، دلار آزاد در تهران از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و شاخص کل بورس تهران با ۵۲ هزار و ۱۲ واحد افت (۱.۹ درصد) به کانال ۲.۶۸ میلیون واحد بازگشت. نفت برنت در بازارهای جهانی حدود ۷ درصد جهش کرد.
آمریکا مجوز فروش نفت ایران را لغو کرد؛ پس از حمله به سه نفتکش در هرمز، برنت به بالای ۷۶ دلار رسید (چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵)
وزارت خزانهداری آمریکا سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵، ساعاتی پس از حمله به سه نفتکش در تنگه هرمز، مجوز فروش دلاری نفت ایران (مجوز عمومی ایکس) را لغو و با نسخهٔ محدودتری به نام ایکسیک جایگزین کرد؛ فروشهای تازه از این پس مجاز نیست و مهلت تسویهٔ معاملات در جریان تا ۲۶ تیر تعیین شده است. نفت برنت در واکنش، در معاملات پس از ساعات رسمی به ۷۶.۰۴ دلار رسید.
تخصیص ارز صنعت کلید خورد؛ بانک مرکزی ۴.۵ میلیارد دلار به ذخایر افزود و قول داد به ارز ترجیحی برنگردد (دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵)
رئیسکل بانک مرکزی از افزودهشدن ۴.۵ میلیارد دلار به ذخایر ارزی کشور طی ماههای جنگ خبر داد و گفت از شنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۵، نخستین فاز تخصیص ۲ میلیارد دلاری ارز صنعت آغاز شده است؛ همتی تأکید کرد بانک مرکزی به سازوکار ارز ترجیحی بازنمیگردد. این تصمیم همزمان با درآمدهای ارزی حاصل از مجوز موقت فروش نفت ایران به آمریکا اتخاذ شده است.
از تهاتر سنتی تا ریال برونمرزی؛ ایران بهدنبال رسمیسازی تسویهٔ تجارت ریالی با افغانستان (شنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۵)
رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و افغانستان میگوید هدف اصلی، تبدیل تهاتر سنتی ریال و افغانی به یک پلتفرم رسمی بانکی است تا وابستگی صادرکنندگان به ارزهای ثالث کاهش یابد. بر پایهٔ آخرین آمار رسمی افغانستان (آبان ۱۴۰۳)، افغانستان تنها ۳۰ میلیون دلار به ایران صادر کرد در حالیکه حدود ۱.۸ میلیارد دلار از ایران وارد کرد؛ نابرابریای که ابزار تازهٔ «ریال برونمرزی» بانک مرکزی قصد دارد به آن پاسخ دهد.
مجوز نفتی ۶۰ روزه آمریکا به ایران؛ تا ۳.۰۶ میلیارد دلار درآمد ارزی ممکن تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
وزارت خزانهداری آمریکا با صدور «مجوز عمومی ایکس» در ۱ تیر ۱۴۰۵، فروش نفت خام، پتروشیمی و فرآوردههای نفتی ایران را به دلار، برای نخستینبار در بیش از چهار دهه، تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ مجاز کرد. بر پایه تحلیل نیوزویک، این معافیت میتواند تا ۳.۰۶ میلیارد دلار درآمد ارزی طی ۶۰ روز برای ایران به همراه داشته باشد.
