در این درس چه یاد میگیرید
قیمت طلا در ایران عدد دلبخواهی نیست؛ زنجیرهای از چهار حلقه است که هر حلقهاش را میشود جداگانه حساب کرد. در این درس یاد میگیرید از انس جهانی شروع کنید، با نرخ دلار به تومان برسید، عیار را اعمال کنید، و ببینید چرا عددی که روی فاکتور طلافروشی میپردازید از قیمت فلز بیشتر است.
تعریفها
پیش از هر محاسبهای، پنج واژه را دقیق کنیم:
- انس تروا (troy ounce): واحد جهانی وزن طلا، برابر با ۳۱٫۱۰۳۵ گرم. وقتی میگویند «انس جهانی طلا ۴٬۰۰۰ دلار است»، یعنی ۳۱٫۱۰۳۵ گرم طلای خالص چهار هزار دلار میارزد. توجه کنید که انس همیشه به طلای خالص اشاره دارد.
- عیار: نسبت طلای خالص به وزن کل قطعه. عیار ۲۴ یعنی خلوص ۹۹۹٫۹ (تقریباً خالص) و عیار ۱۸ یعنی خلوص ۷۵۰ در هزار، یعنی سهچهارم قطعه طلای خالص است و یکچهارم آلیاژهایی مانند مس و نقره. مصنوعات طلا در ایران استاندارد عیار ۱۸ دارند.
- مثقال: واحد وزنیِ رایج بازار طلای ایران، برابر با ۴٫۶۰۸۳ گرم.
- مظنه: قیمت یک مثقال طلای آبشدهٔ ۱۷ عیار (خلوص ۷۰۵) که روی تابلوی طلافروشیها و صرافیها اعلام میشود. مظنه عملاً قیمت عمدهفروشی طلا در بازار داخلی است.
- اجرت ساخت: دستمزد تبدیل فلز طلا به یک مصنوع (انگشتر، دستبند، زنجیر)، که معمولاً به صورت درصدی از ارزش طلای بهکاررفته بیان میشود.
اگر تفاوت طلای آبشده، طلای ۱۸ عیار و انواع سکه هنوز برایتان روشن نیست، پیش از ادامه درس عیار طلا و انواع سکه را بخوانید.
زنجیرهٔ قیمت، حلقه به حلقه
قیمت طلای داخلی از چهار ضرب و تقسیم ساده ساخته میشود. هر حلقه یک کار مشخص میکند.
حلقهٔ اول: از انس به گرم
انس جهانی را بر ۳۱٫۱۰۳۵ تقسیم کنید تا قیمت هر گرم طلای خالص به دلار به دست بیاید. این تنها حلقهای است که هیچ ربطی به ایران ندارد و در سراسر دنیا یکسان است.
حلقهٔ دوم: از دلار به تومان
عدد حلقهٔ اول را در نرخ دلار بازار آزاد ضرب کنید. اینجا همان نقطهای است که اقتصاد ایران وارد فرمول میشود: طلای داخلی به دلار قیمتگذاری میشود، اما به تومان معامله میشود. برای اینکه بدانید خودِ نرخ دلار از کجا میآید، درس پیشین دربارهٔ چهار کانال حرکت دلار را ببینید.
حلقهٔ سوم: اعمال عیار
حاصل حلقهٔ دوم قیمت گرم طلای خالص (۲۴ عیار) است. برای رسیدن به گرم ۱۸ عیار در ۰٫۷۵ ضرب کنید، چون عیار ۱۸ یعنی خلوص ۷۵۰ در هزار.
حلقهٔ چهارم: تبدیل به مظنه
بازار داخلی به جای گرم، مثقال را اعلام میکند. رابطهٔ این دو یک عدد ثابت است: ۴٫۳۳۱۸. این عدد از ترکیب دو تبدیل میآید، وزن و عیار: ۴٫۶۰۸۳ گرم ضربدر (۷۰۵ تقسیم بر ۷۵۰) میشود ۴٫۳۳۱۸. پس هر مثقال مظنه معادل ۴٫۳۳۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار است، و برعکس، اگر مظنه را بر ۴٫۳۳۱۸ تقسیم کنید قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار به دست میآید.
مثالِ عددی (فرضی)
فرض کنید انس جهانی ۴٬۰۰۰ دلار و دلار آزاد ۱۸۰٬۰۰۰ تومان است. این ارقام فرضیاند و فقط برای تمرین محاسبه انتخاب شدهاند.
- گرم طلای خالص به دلار: ۴٬۰۰۰ تقسیم بر ۳۱٫۱۰۳۵ میشود حدود ۱۲۸٫۶ دلار.
- گرم طلای خالص به تومان: ۱۲۸٫۶ ضربدر ۱۸۰٬۰۰۰ میشود حدود ۲۳٬۱۴۸٬۰۰۰ تومان.
- گرم طلای ۱۸ عیار: ۲۳٬۱۴۸٬۰۰۰ ضربدر ۰٫۷۵ میشود حدود ۱۷٬۳۶۱٬۰۰۰ تومان.
- مظنه (هر مثقال): ۱۷٬۳۶۱٬۰۰۰ ضربدر ۴٫۳۳۱۸ میشود حدود ۷۵٬۲۰۶٬۰۰۰ تومان.
حالا یک آزمایش کوچک: اگر انس جهانی تکان نخورد و فقط دلار ۵ درصد بالا برود و به ۱۸۹٬۰۰۰ تومان برسد، گرم ۱۸ عیار هم دقیقاً ۵ درصد بالا میرود و به حدود ۱۸٬۲۲۹٬۰۰۰ تومان میرسد. این خاصیت مهم فرمول است: چون دلار و انس هر دو در زنجیره ضرب میشوند، درصد تغییر هرکدام مستقیماً به قیمت طلای داخلی منتقل میشود.
در بازار ایران
تا اینجا فرمول تئوریک بود. در عمل سه نکتهٔ محلی آن را کامل میکند.
یک: تابلو همیشه دقیقاً روی فرمول نمینشیند
یک نمای واقعی از دادههای قیمتی سهمینو در ظهر دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵ (ساعت ۱۲:۳۴): انس جهانی ۴٬۰۹۴٫۹۸ دلار، دلار آزاد ۱۸۸٬۷۰۰ تومان، مظنه ۷۹٬۳۷۱٬۰۰۰ تومان و گرم ۱۸ عیار ۱۸٬۳۲۳٬۸۰۰ تومان. حلقهٔ چهارم را بیازمایید: ۷۹٬۳۷۱٬۰۰۰ تقسیم بر ۴٫۳۳۱۸ میشود حدود ۱۸٬۳۲۳٬۰۰۰ تومان، یعنی همان عدد تابلو. اما اگر همان لحظه زنجیره را از انس شروع کنید به حدود ۲۴٬۸۴۴٬۰۰۰ تومان برای گرم ۲۴ عیار میرسید، در حالی که تابلو ۲۴٬۴۳۱٬۵۰۰ تومان را نشان میداد؛ نزدیک ۱٫۷ درصد پایینتر. معنایش این است که در آن ساعت، دلارِ نهفته در قیمت طلا حدود ۱۸۵٬۶۰۰ تومان بود، نه ۱۸۸٬۷۰۰ تومانِ اسکناس. این فاصله همان چیزی است که معاملهگران حباب یا کسری آبشده مینامند و مدام کوچک و بزرگ میشود. قیمتهای روز را میتوانید در صفحهٔ قیمت طلای ۱۸ عیار سهمینو دنبال کنید.
دو: از مظنه تا فاکتور، سه لایه اضافه میشود
قیمت گرم ۱۸ عیار قیمت فلز است، نه قیمت مصنوع. روی فاکتور طلافروشی سه قلم دیگر مینشیند. اول اجرت ساخت، که برای هر مصنوع فرق میکند؛ به گفتهٔ عضو هیئت مدیرهٔ اتحادیهٔ طلا و جواهر تهران، اجرت النگو با کارهای ریختهگری یکی نیست چون کار ریختهگری سختتر و طولانیتر است. دوم سود فروشنده، که طبق مقررات صنفی برای خردهفروش تا سقف ۷ درصد است و روی مجموع ارزش طلا و اجرت اعمال میشود. سوم مالیات بر ارزش افزوده با نرخ ۱۰ درصد، که از ابتدای سال ۱۴۰۳ با یک واحد درصد افزایش از ۹ به ۱۰ درصد رسید.
سه: پایهٔ مالیات فقط اجرت و سود است
این نکته بیشترین پول را برای خریدار جابهجا میکند: مالیات بر ارزش افزوده نباید روی خودِ فلز طلا محاسبه شود، فقط روی اجرت و سود. اتحادیهٔ طلا و جواهر تهران صریح گفته است که اگر مالیات روی ارزش کل فاکتور حساب شود، تخلف است.
یک فاکتور فرضی، از اول تا آخر
فرض کنید گرم طلای ۱۸ عیار ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان باشد (رقمی فرضی برای سادگی محاسبه) و بخواهید یک دستبند ۵ گرمی با اجرت ۱۵ درصد بخرید:
- ارزش طلا: ۵ ضربدر ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ میشود ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان.
- اجرت ۱۵ درصد: ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان. جمع تا اینجا ۱۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان.
- سود فروشنده ۷ درصد روی ۱۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰: ۸٬۰۵۰٬۰۰۰ تومان.
- مالیات ۱۰ درصد روی مجموع اجرت و سود (۲۳٬۰۵۰٬۰۰۰ تومان): ۲٬۳۰۵٬۰۰۰ تومان.
- قیمت نهایی: ۱۲۵٬۳۵۵٬۰۰۰ تومان.
یعنی برای هر ۱۰۰ تومان طلا، حدود ۱۲۵ تومان پرداخت کردهاید. این ۲۵ درصد اضافه، هزینهٔ زینتی بودن طلاست و هنگام فروش هم برنمیگردد، چون طلافروش موقع خرید فقط بابت فلز پول میدهد.
اشتباههای رایج
- «طلا گران شد یعنی انس بالا رفت.» نه لزوماً. زنجیره دو ضربکننده دارد؛ روزهایی انس ثابت است و فقط دلار حرکت میکند، و روزهایی هر دو در جهت مخالف میروند و اثر یکدیگر را خنثی میکنند.
- مقایسهٔ مظنه با قیمت گرم. این دو واحد متفاوتاند. مظنه قیمت یک مثقال ۱۷ عیار است و پیش از هر مقایسهای باید بر ۴٫۳۳۱۸ تقسیم شود.
- پذیرفتن مالیات روی کل فاکتور. در همان مثال فرضی بالا، اگر ۱۰ درصد مالیات به اشتباه روی کل ۱۲۳٬۰۵۰٬۰۰۰ تومان بسته شود، رقم مالیات از ۲٬۳۰۵٬۰۰۰ به ۱۲٬۳۰۵٬۰۰۰ تومان میپرد؛ ۱۰ میلیون تومان اضافه روی یک خرید کوچک.
- یکی گرفتن اجرت با سود. اجرت دستمزد سازنده است و سود سهم فروشنده؛ دو قلم جدا با دو پایهٔ محاسبهٔ متفاوت که هر دو باید در فاکتور تفکیک شوند.
- انتظار انطباق کامل فرمول با تابلو. فرمول یک مرجع میسازد، نه یک تضمین. عرضه و تقاضای داخلی همیشه فاصلهای کوچک ایجاد میکند، و در سکه این فاصله نام مشخصی دارد که در درس حباب سکه توضیح داده شده است.
جمعبندی
قیمت طلای ایران حاصل ضرب دو عدد جهانی و داخلی است که با دو تبدیل ثابت تمیز میشود: انس تقسیم بر ۳۱٫۱۰۳۵، ضربدر دلار، ضربدر ۰٫۷۵ برای عیار ۱۸، و ضربدر ۴٫۳۳۱۸ اگر مظنه بخواهید. تا اینجا قیمت فلز است. آنچه روی فاکتور میپردازید سه لایهٔ دیگر هم دارد: اجرت، سود تا ۷ درصد، و مالیات ۱۰ درصدی که فقط به اجرت و سود تعلق میگیرد. هر بار که قیمتی میشنوید، اول بپرسید کدام حلقه از زنجیره را دارید نگاه میکنید.
در درس پیش، چه چیزهایی دلار را حرکت میدهد؟، حلقهٔ دوم همین زنجیره را جداگانه بررسی کردیم. فهرست کامل درسها در بخش آموزش سهمینو در دسترس است.
